eerder

Michiel Ceulers & Ben Akkerman

en être ET ne pas en être

22 dec 2012 t/m 24 feb 2013

Michiel Ceulers (1986) was de jongste student aan de Rijksakademie ooit. Ceulers beschouwt zichzelf als een fundamenteel schilder, hij ontleedt zijn doeken tot op het bot, om bij het fundament van de schilderkunst te komen. Dezelfde missie had Ben Akkerman (1920 – 2010), in een vroegere generatie. Akkerman verwerkte het abstracte patroon van het Twentse landschap in zijn schilderijen. Beide kunstenaars worden in de winter van 2012 samengebracht in een duotentoonstelling in GEM, museum voor actuele kunst in Den Haag.

Terwijl de actualiteit misschien anders dicteert, werkt Ceulers hoofdzakelijk met verf op doek. Een traditionele werkwijze, met een allerminst traditioneel resultaat: Ceulers werkt heel fysiek, maakt doeken en panelen aan elkaar, beschildert ze met verschillende soorten verf, spuitverf en lak. Hij werkt tot buiten de begrenzingen van het doek, zo neemt hij de lijst mee met de verfkwast of pakt de doeken in alsof ze op transport gaan. Veel van zijn werken zijn voorzien van een raster of ander geometrisch patroon, soms werkt hij de randen bij, als shaped canvases.

Op het eerste gezicht zijn er duidelijke overeenkomsten tussen de twee kunstenaars zichtbaar. Zoals de abstractie en de dikke pasteuze verflagen, de ongebruikelijke vormen van de doeken en de rasters in het verfoppervlak. Maar er zijn ook verschillen. De abstracte schilderkunst van Akkerman komt voort uit de fascinatie van de kunstenaar voor het landschap. Zijn schilderijen zijn aandachtig geconstrueerd volgens een intuïtief, consistent en zorgvuldig proces.

Massamedia als inspiratie

Ceulers werkt anders. Zijn werken zijn het resultaat van lange nachten in het atelier, waar hij, te midden van de chaos die zijn intense werkwijze teweegbrengt, zijn doeken met zachte, dan weer met harde hand vormgeeft. Hij behandelt zijn werken ruw, waardoor een vlek van het ene doek op het andere of een vingerafdruk geen uitzondering is. Ook de rasters die hij maakt door een patroon van tape te overschilderen om daarna de tape in willekeurige richtingen van het doek te trekken, toont zijn intensieve werkwijze. Juist door die rauwheid enerzijds valt ook de sensualiteit op. In een tijd die overheerst wordt door een digitale beeldcultuur vindt Ceulers inspiratie in de massamedia. De titels van zijn werken verraden die fascinaties, soms is het een citaat uit een film, de titel van een muziekalbum of een citaat van een filosoof.

Van boekhouder tot kunstenaar

Zo fysiek en compromisloos als Ceulers zijn kunst aan zich onderwerpt, zo stil en kalm verliep het kunstenaarschap van Ben Akkerman. Akkerman was boekhouder bij de gemeente Enschede. In de jaren vijftig kwam zijn kunstenaarschap tot bloei en pas na zijn pensioen kon hij zich er volledig op toeleggen. Zijn grondige en serieuze aanpak maakte een snelle productie onmogelijk, Akkerman vervaardigde zo’n twee doeken per jaar. Het landschap rondom Enschede was zijn levenslange inspiratiebron. Terwijl zijn collega kunstenaars opgingen in het tumult van CoBrA, vernieuwde hij de abstracte schilderkunst met asymmetrische doeken en een zacht kleurgebruik. Het Gemeentemuseum Den Haag heeft een grote collectie schilderijen en tekeningen van de kunstenaar.

Met de grootste collectie Mondriaan ter wereld, kent het Gemeentemuseum een lange traditie op het gebied van de abstracte schilderkunst. Met deze tentoonstelling wordt die traditie zichtbaar en stelt de vraag wat de betekenis is van abstracte schilderkunst in deze tijd. De clash in generaties maakt ook de verschillen tussen Ceulers en Akkerman duidelijk, juist nu ze in confrontatie met elkaar worden getoond.